|
ALEVİ İSYAN TARİHİNDEN...
ŞAH VELİ AYAKLANMASI
Şah Veli ayaklanması, Bozoklu Celal İsyanından etkilenir, ama Celal İsyanından sonra ve bağımsız olarak gelişir.
Şah Veli ayaklanması Bozok (Yozgat) yöresinde çıktı. Bu yörede yoğun bir Alevi kitlesi yaşamaktaydı. Devlet kırım ve kıyımının arkası gelmiyordu. Bozoklu Celalciler daha yeni Erzincan’da yok
edilmişlerdi. Mısır seferinden dönen padişah Yavuz Sultan Selim henüz daha Halep’teyken, Bolu kadısı Hüsam Şah İsmail’le ilişkide olduğu gerekçesiyle Merzifon’da halkın önünde asılmıştı. Amasya’da oturan tarikat
şeyhlerinden Gümüşlüoğlu Şehzade Murat’la ilişkisi var diye Ferhat Paşa’ca öldürülmüştü. Yine Şehzade Murat sorununu bahane ederek 5-6 yüz Aleviyi öldürttü.
Sivas’ta mal edinmek için halka sürekli baskı yapıyordu. Bunlar üzerine Celalzade’nin anlatımına göre “Türkmen kesimi içinde Celali diye bilinen sapık işli ve bozuk düşünceli bir topluluk” başkaldırdı. Bunlar
“ayaktakımı”ndan idiler. Bu kötüleme görüntüsünün altında şu çıkıyor: Bozok yöresinin Alevileri, köylüler ve alt tabaka bu kıyımlar karşısında ayaklanmışlardı.
4 bin dolayında adam toplanmıştı. İlkin Dul Kadir Beyi Şehsuvaroğlu Ali Bey’in oğlu Bozok Valisi Üveys Bey’in evini bastılar. Bu davranışlarıyla Bozoklu Celal ve adamlarının öcünü alıyorlardı. Bu eylem
aynı zamanda Bozoklu Celal eyleminin, onun ölümünden sonra bir devamı olarakta görülebilir. Vakanameleri ve tarihlerin bu iki olayı karıştırmaları bundan olsa gerek. Fakat şu bir gerçek ki iki olayda da taban,
ideoloji ve mantık aynı.
Üveys Bey olayından sonra ayaklanmacılar Sivas (Rum) Beylerbeyi Şadi Paşa’ya toparlanma olanağı tanımadan üzerine saldırdılar. Şadi Paşa Zile’ye gitmiş, çevreye
ulaklar göndererek asker toplamaktaydı. Kaçmayarak savaşı kabul etti. Savaş iki gün kadar sürdü. Şadi Paşa güçleri dağıldı. Kendisi yaralandı. Dulkadiroğullarından Zünnun, Tokat çeribaşısı ve kardeşleri, Sivas
defterdarı ve bir çok asker öldüler. Yaralı olarak kaçan Şadi Paşa Amasya’ya kaçarak asker toplamaya çalıştı. Şah Veli’ye Zile, Turhal, Amasya ve Erbaa yörelerinde yaşayan arşiv belgelerinde adları geçen Keçeci ve
Çanağı’lı “mülhitler”le yöredeki kızılbaşlar destek oluyor, savaşçı vererek gücünü arttırıyorlardı. Şah Veli’nin Şadi Paşa’yı yenmesi ona ün kazandırdı. Dahası Osmanlı kaynaklarına göre “Şah İsmail’in bile adını
unutturdu”.
Yavuz Selim Osmanlı güçlerinin bir Alevi ayaklanmacısına yenilmesine çok kızdı. Rumeli Beylerbeyi Ferhat Paşa’yı olayı bastırmakla görevlendirdi. Dulkadiroğlu Ali Bey, Karaman Beylerbeyi Hüsrev Paşa ve
Sivas Beylerbeyi Şadi Paşalar’da birlikte hareket edeceklerdir. Hüsrev Paşa, Şadi Paşa ve Ali Bey Ferhat Paşa’yı beklemeden saldırdılar. Savaş Kızılırmak üzerindeki Şahruh Beğ köprüsü dolaylarında oldu. Bir gün
süren çarpışmalar sonrası Şah Veli ve yandaşları yenildiler. Tarih: 24. 04. 1519. Büyük bir katliam yapıldı. Şah Veli ve adamlarından kimileri kaçtılar. Şah Veli Zile yöresinde
oturan Ulu Yörük topluluğuna bağlı Cungar oymağınca yakalanarak teslim edildi. Şehsuvaroğlu Ali Bey başını keserek Yavuz Selim’e gönderdi.
|
